Is het juridisch onrechtmatig wat fototrollen doen? Waar overtreden zij de wet? En hoe herken jij een brief van een fototrol? Vragen van een journalist die een item gaat maken voor Kassa van BNN-Vara.
Ik probeerde het uit te leggen met een vaas die kapot valt. Dan heeft de eigenaar van die vaas recht op een schadevergoeding en die eigenaar kan maar één partij inschakelen om de schadevergoeding op degene, die de vaas omstootte, te verhalen.
Fototrollen vorderen vaak schadevergoeding voor beeldbanken waar freelancefotografen hun foto's verkopen. Zo'n beeldbank is géén auteursrechthebbende en een freelancefotograaf kan bij meerdere beeldbanken zijn foto's verkopen. Bovendien kan een beeldbank meer dan één fototrol kan inschakelen. Je kunt dus voor dezelfde foto van meerdere fototrollen een claim krijgen. Het eerste wat ik dus altijd check en zo nodig bewijs van opvraag, is of de fototrol een exclusieve licentie van de rechthebbende heeft om zijn of haar auteursrecht te handhaven.
Ik weet na jarenlange ervaring welke bewijsstukken een fototrol moet overleggen, maar het gros van de ontvangers van een claim niet. Rechters en advocaten weten ook welke bewijsstukken een fototrol moet overleggen. Maar wanneer je als gedaagde niet vraagt naar dat bewijs, dan gaat de rechter ervanuit dat de fototrol exclusief optreedt voor de rechthebbende. Zo werkt civiel recht: artikel 149 Rv.
Dat niet-betwiste stellingen als feit vast komen te staan, maakt dat fototrollen rechtszaken winnen. Zo beweerde de fototrol in mijn eigen zaak dat de freelancefotograaf zijn rechten had overgedragen aan fotobureau Hollandse Hoogte en ik heb nagelaten dat te betwisten. Gezien de impact van de lelijke uitspraak ga ik nog een cassatieverzoek in belang der wet doen. Mijns inziens had de rechter anders moeten oordelen omdat zij de bevoegdheid heeft om bewijs op te vragen en zij geweten moet hebben dat fotobureau Hollandse Hoogte auteursrechten exploiteert – en dus niet bezit.
Fototrollen sturen meestal wel wat stukken op als je naar bewijs vraagt. Maar de stukken vol met vakjargon en vaak in een buitenlandse taal zijn lastig te beoordelen. En wat het extra ingewikkeld maakt, is dat fototrollen ook optreden namens rechthebbende fotografen en dat beeldbanken foto's aangekocht kunnen hebben met overdracht van het auteursrecht.
Fototrollen hebben vaak de rechten niet om te doen wat ze doen: ze wapperen met het auteursrecht van een ander. Daar komt dan nog bij dat ze niet controleren of het onrechtmatig gebruik betreft én dat ze een idioot bedrag aan schadevergoeding claimen.
Ik heb alweer een half blog volgeschreven en stop nu met ratelen. Want ik wilde dus eigenlijk alleen een kort mailtje sturen naar de journalist met nog wat extra uitleg – en dacht – laat ik daar gelijk een blogje van maken. Enfin. Er volgt nu een vergelijking naar de fysieke wereld om dat online rechtengedoe inzichtelijk te maken.
Een kunstenaar biedt via meerdere winkels [beeldbanken] ingelijste reproducties aan voor € 100,- en krijgt bij verkoop € 50,-. Een schilderij laten maken in opdracht kost € 5.000,-. Een van de winkels geeft twee bedrijven [fototrollen] de opdracht om gestolen reproducties op te sporen en schadevergoeding te vorderen. Die bedrijven speuren in gebouwen [websites] of daar reproducties aan de muur hangen. Voor elke reproductie die zij vinden sturen ze een claim en vorderen € 5.000,-. Ze beschuldigen je van diefstal: je hebt die reproductie gestolen. En alleen als jij je onschuld kunt bewijzen met een bonnetje dat je de reproductie bij een andere winkel kocht, laten ze je met rust.
In deze situatie zal niemand die € 5.000,- betalen. Dan vraag je toch hopelijk eerst om bewijs dat die reproductie daadwerkelijk gestolen is. En als dat zo blijkt te zijn – er is maar één winkel die de reproducties verkoopt en de reproducties zijn genummerd – dan geef je de reproductie terug. Of je koopt hem alsnog voor € 100,-. En alleen als jij, als eigenaar van het gebouw, redelijkerwijs kon weten dat het een gestolen werk betrof, kunnen er kosten voor opsporing e.d. in rekening gebracht worden.
Bij stockfoto's is dat niet anders. Verwijderen als je niet meer weet via wie de foto op je website terecht is gekomen of alsnog een exemplaar kopen, is voldoende. Schadevergoeding ben je alleen verplicht als het daadwerkelijk een inbreuk is die jou te verwijten valt en er nog exclusieve exploitatierechten op de foto rusten. En dat is niet het geval als de foto door meerdere partijen aangeboden wordt.
